Beroepsopdracht: Bevorderen Zelfmanagement
Hoe kan technologie ondersteunen bij het bevorderen van eigen regie en zelfredzaamheid?
Inleiding:
In 2024 was 20,5% van de Nederlanders 65 jaar of ouder (3,7 miljoen mensen) (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu [RIVM], 2024). Deze ouderen willen graag zelf keuzes maken en zoveel mogelijk dingen zelf blijven doen. In de zorg is de afgelopen jaren veel veranderd. Vroeger gingen mensen sneller naar een verpleeghuis. Tegenwoordig blijven ouderen juist langer thuis wonen. Ze moeten daardoor zelf meer regelen, zoals hun zorg, boodschappen en dagelijkse bezigheden (Vilans, 2022).
Veel ouderen vinden het prettig om zelf de controle te houden over hun leven. Maar het kan ook lastig zijn. Bijvoorbeeld als iemand minder mobiel wordt of gezondheidsproblemen krijgt. Sommige ouderen hebben moeite om alles zelf te doen, maar willen niet afhankelijk zijn van anderen (Movisie, z.d.).
Lees meer
Zorgtechnologie speelt in veel werkvelden steeds een grotere rol. Denk bijvoorbeeld aan de gehandicaptenzorg, waar technologie mensen helpt bij communicatie of dagelijkse handelingen, of aan de revalidatiezorg, waar digitale hulpmiddelen worden ingezet om herstel te ondersteunen en mensen meer regie over hun traject te geven (Zorg voor innoveren, 2023; Vilans, 2021). Deze technologieën maken het voor cliënten mogelijk om zelfstandiger te leven, en zorgenprofessionals kunnen beter inspelen op individuele behoeften.
Als verzorgende of verpleegkundige krijg je hier steeds vaker mee te maken in je werk (Vilans, 2023).
Tijdens de coronapandemie in 2020 werd duidelijk hoe belangrijk digitale technologie is voor ouderen. Door de lockdowns konden zij minder vaak mensen ontmoeten, waardoor gevoelens van eenzaamheid toenamen. Met videobellen en sociale media konden veel ouderen toch contact houden met familie en vrienden (Sociaal en Cultureel Planbureau [SCP], 2021). Niet alle ouderen hadden echter genoeg digitale vaardigheden of toegang tot technologie, waardoor sommigen extra risico liepen op isolement (Movisie, 2021). Sociale contacten blijven heel belangrijk, omdat eenzaamheid kan leiden tot problemen met de gezondheid en het welzijn van ouderen (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu [RIVM], 2023).
Doel van de opdracht:
Je leert wat zorgtechnologie is, hoe het mensen helpt om zelfstandig te blijven, en hoe jij dit in de praktijk kunt gebruiken. Je oefent met voorbeelden en denkt na over wat het betekent voor jouw werk in de zorg. 2
- Uitleggen wat ‘eigen regie’ en ‘zelfredzaamheid’ betekenen in de zorg.
- Verschillende zorgtechnologieën herkennen en benoemen.
- Reflecteren op het belang van technologie voor cliënten en zorgverleners.
- In een praktijksituatie (of voorbeeld) aangeven hoe jij een cliënt zou ondersteunen bij het gebruiken van zorgtechnologie.
- Uitleggen wat de voordelen en nadelen zijn van het gebruiken van zorgtechnologie in de zorg, en hoe jij daar als zorgverlener mee om kunt gaan.
Verkennen:
In deze opdracht frissen we je geheugen op en ga je aan de slag met het verkennen van het onderwerp. Hieronder vind je een aantal video’s, websites en artikelen die je kunt bekijken of lezen om meer informatie op te doen.
Na het doornemen van deze bronnen beantwoord je de vragen die we voor je hebben opgesteld. Zo leer je stap voor stap meer over het bevorderen van zelfredzaamheid en eigen regie met behulp van zorgtechnologie. Hieronder staan een aantal bronnen die je kan gebruiken om informatie te verzamelen. Verdiep je daarnaast zelfstandig in andere bronnen.
Voorbeeld bronnen:
- Video over zelfredzaamheid en technologie → https://www.youtube.com/watch?v=OeIDd25uhjE
- Voorbeelden van zorgtechnologie en aansluitende onderzoeken van Vilans → https://www.zorgvoorbeter.nl/thema-s/digitale-zorg/zorgtechnologieen
- Artikel over digitale technologie voor ouderen → https://www.ou.nl/-/ouderenwoning
- Video over wet zorg en dwang → https://www.youtube.com/watch?v=8NzJWQEMZt0
Beantwoord de vragen
Je hebt nu allerlei informatie gelezen, gezien en beluisterd over zorgtechnologie en het bevorderen van zelfredzaamheid. Hopelijk heb je nieuwe inzichten opgedaan of herken je dingen uit je eigen praktijk of stage.
Beantwoord de vragen hieronder en gebruik daarbij de kennis die je uit de bronnen hebt gehaald. Er is niet altijd één goed antwoord — het gaat erom dat je nadenkt, verbanden legt en je eigen mening vormt.
- Wat zijn mogelijke barrières voor ouderen bij het gebruik van technologie? “Noem 4 voorbeelden en licht toe.”
- Wat zijn de risico’s van het overmatig vertrouwen op technologie in de ouderenzorg? “Noem 5 voorbeelden en licht toe.”
- Waarom is het belangrijk dat technologie aansluit bij de leefwereld van ouderen?
- Wat is het doel van de Wet zorg en dwang en waarom moet je hier soms rekening mee houden bij het inzetten van zorgtechnologie?
- Geef een voorbeeld van een zorgtechnologie waarin de Wet zorg en dwang van toepassing is en licht toe.
- Hoe zou je technologie inzetten om eenzaamheid onder ouderen te verminderen?
- Waarom is het belangrijk om onderzoek te doen naar zorgtechnologieën?
- Wat wordt bedoeld met zelfredzaamheid in de context van de video?
- Welke factoren beïnvloeden het succes van technologische toepassingen in de zorg?
- Geef een voorbeeld van een technologie die ouderen helpt langer thuis te wonen en licht toe waarom dit van toepassing is.
- Geef een voorbeeld van een technologie uit de video en leg uit hoe die in de praktijk werkt.
- Leg uit hoe technologie kan bijdragen aan het vergroten van eigen regie en zelfredzaamheid. “Schrijf dit op een half a4”
Oefenen:
In deze fase ga je aan de slag met een oefencasus. Je leest een korte casus over een cliënt en beantwoordt daarna een aantal vragen. De informatie die je eerder hebt gelezen over zorgtechnologie, eigen regie en zelfredzaamheid kun je hier goed bij gebruiken.
De casus is fictief, maar gebaseerd op situaties die echt kunnen voorkomen in de zorg. Probeer goed na te denken over wat de cliënt nodig heeft en hoe jij als zorgverlener zou kunnen ondersteunen met behulp van passende technologie.
Casuïstiek
Mevrouw Jansen is 76 jaar oud en woont zelfstandig in een seniorenwoning. Ze is weduwe en heeft één dochter die haar regelmatig helpt. Mevrouw Jansen heeft lichte geheugenproblemen en vergeet soms haar medicatie in te nemen of doet dit op het verkeerde moment. Hoewel haar dochter ondersteuning biedt, wil mevrouw Jansen graag zelf de regie houden over haar gezondheid.
Ze is nog redelijk actief: ze wandelt dagelijks en neemt soms deel aan activiteiten in het wijkcentrum. Ze is sociaal, maar hecht ook aan haar zelfstandigheid en eigen ritme. Op digitaal gebied is ze redelijk vaardig. Ze gebruikt haar mobiele telefoon om te bellen en te appen, en staat open voor nieuwe technologieën, zolang deze niet te ingewikkeld zijn.
Beantwoord de vragen
- Welke zorgtechnologie zou je binnen deze casus toepassen? Zoek naar 3 voorbeelden en omschrijf hoe je gebruik maakt van deze zorgtechnologieën.
- Waarom zou deze zorgtechnologie goed kunnen passen bij mevrouw Jansen?
- Wat zijn de voordelen voor haar zelfredzaamheid?
- Hoe zou jij deze technologie aan haar uitleggen?
- Wat doe je als zij toch twijfelt of geen technologie wil gebruiken?
Toepassen:
Zorgtechnologie kan een belangrijke rol spelen bij het ondersteunen van cliënten of patiënten in hun dagelijks leven. Door technologie slim in te zetten, kunnen mensen meer eigen regie behouden en wordt hun zelfmanagement versterkt. In eerdere opdrachten heb je al kunnen oefenen met zorgtechnologie en vragen beantwoord om informatie te verzamelen over de mogelijkheden en het gebruik ervan. In deze opdracht ga je een stap verder: je werkt met een casus uit je eigen stagepraktijk en onderzoekt hoe zorgtechnologie concreet kan bijdragen aan het welzijn en de zelfstandigheid van de cliënt.
*Indien het niet mogelijk is om een bepaalde zorgtechnologie daadwerkelijk toe te passen (bijvoorbeeld omdat deze technologie niet beschikbaar is), mag er gekozen worden om op basis van een bestaande casus een voorstel te schrijven voor de toepassing ervan.
Casusbeschrijving
- Wie is de cliënt/patiënt (houd hierbij rekening met privacy: gebruik geen echte namen of herkenbare gegevens, maar beschrijf de situatie in algemene termen).
- Wat is de hulpvraag of het probleem?
- Welke context is belangrijk om de situatie goed te begrijpen (bijvoorbeeld thuissituatie, woonsituatie, zorginstelling, medische achtergrond)?
- Waarom kan ondersteuning door middel van zorgtechnologie in deze situatie relevant zijn?
Toepassing van zorgtechnologie:
Welke technologie kies je?
- Welke zorgtechnologie zou je in deze situatie willen gebruiken?
Waarom deze keuze?
- Waarom kies je juist voor deze technologie en niet voor een andere oplossing?
Wat heb je nodig?
- Welke materialen, kennis of ondersteuning heb jij nodig om deze technologie goed in te zetten?
Betrokkenen
- Wie betrek je bij het inzetten van deze technologie (bijvoorbeeld collega’s, mantelzorgers of familie)?
- Waarom is het belangrijk om juist deze personen te betrekken?
Uitleg en begeleiding
- Hoe ga je ervoor zorgen dat de cliënt/patiënt de technologie begrijpt en ermee kan omgaan?
- Hoe ga je eventuele naasten meenemen en betrekken bij het gebruik van de technologie?
Onderbouwing
- Hoe zou jij de juiste technologie vinden en onderbouwen dat dit de beste keuze is (bijvoorbeeld via protocollen, overleg met collega’s, of literatuur)?
Samenwerking met cliënt of patiënt
- Beschrijf hoe je contact hebt gemaakt met de cliënt/patiënt in deze casus.
- Hoe verliep de samenwerking?
- Wat ging goed en wat vond je lastig?
Reflectie met behulp van STARR
Gebruik het STARR-model om te reflecteren op je handelen in deze casus:
Situatie: Wat was de context van de casus?
Taak: Wat was jouw rol en verantwoordelijkheid?
Actie: Wat heb je gedaan?
Resultaat: Wat was het gevolg van jouw handelen?
Reflectie: Wat heb je geleerd en wat zou je een volgende keer anders doen?
Ontwikkeld door:
en
